دکتر علیرضا نیکبخت نصرآبادی، استاد دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی تهران
دکتر مجتبی ویسمرادی، استادیار دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی تهران
دکتر مجیده هروی، استادیار دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه شاهد
دکتر فریده یغمایی، دانشیار دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

ویراستار انگلیسی: دکتر مجتبی ویس مرادی – علیرضا قریب
ویراستار فارسی: دکتر فاطمه الحانی
حروفچینی و صفحه آرایی: فرشته حیدری
طراح جلد: اصغر سورانی
ناشر: انجمن علم ی پرستار ی ایران
نشانی: تهران – میدان توحید – دانشکده پرستاری و ماما یی تهران
کدپستی: 1419733171، صندوق پستی: 398/14195، تلفن و نمابر: 66592535
e-mail: [email protected] , Website: http://jne.ir

آموزش پرستاری دوره 3 شماره 2 (پیاپی 8) تابستان 1393، 67-60 ویژگی های استاد بالینی مؤثر: نظرات دانشجویان پرستاری و مامایی سال های آخر

رویا منصور قناعی1، محمد اسماعیل پور بندبنی2، هما مصفای خمامی3

چکیده

مقدمه: پرستاری حرف های است عملی و در آموزش بالینی سه عامل اساسی دانشجو، استاد و برنامه ریزی آموزشـی نقـشدارند. بین محققین راجع به ویژگی های یک استاد خوب بالینی، اتفاق نظر وجود ندارد. در این مطالعـه ویژگـی هـ ای اسـتاد مـؤثر بالینی از دیدگاه دانشجویان سال سوم و چهارم پرستاری و مامایی بررسی می شود.
روش: این پژوهش یک مطالعه توصیفی به صورت مقطعی است، در یـک نمونـه گیـری در دسـترس تعـداد 105 نفـر ازدانشجویان پرستاری و مامایی سال سوم و چهارم مقطع کارشناسی دانشکده پرستاری مامایی شـرق گـیلان در سـال تحـصیلی92-91 به پرسشنامه طراحی شده مربوط به ویژگیهای استاد مؤثر بالینی پاسخ دادهاند. پرسشنامه شامل 47 گویه در سه حیطـهشایستگی حرف های، مه ارت ارتباطی و نیز ویژگیهای شخصیتی طرحریزی شده بـود. اطلاعـات بـه دسـت آمـده بـا اسـتفاده ازنرم افزار SPSS v.16 با آمار توصیفی و آزمون اندازه گیری های تکراری مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.
1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:38 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:38 +0330 on Wednesday October 11th 2017

یافتهها: میانگین سنی واحدهای مورد پژوهش 4/1±2/21 و (8/84%) 89 نفر زن و (8/64%) 68 از دانـشجویان رشـتهپرستاری و (2/35%) 37 نفر دانشجوی مامایی بودهاند. برجسته ترین ویژگی اسـتاد مـؤثر بـالینی در حیطـه شایـستگی حرفـهای، داشتن تسلط کافی در انجام کارهای بالینی (69/0±58/5) – در حیطه مهـارتهـ ای ارتبـاطی، رعایـت احتـرام بـه دانـشجویان (63/±71/5) – و در حیطه ویژگیهای شخصیتی، داشتن اعتماد به نفس بالا (61/0±68/5) بیان شده است. بین سـه حیطـه ازویژگیهای استاد مؤثر بالینی براساس آزمون اندازهگیریهای تکراری اختلاف معنادار بود و با آزمون تعـدیل بـونفرونی اخـتلافمعنادار درون گروهی بین حیطه مهارت های ارتباطی و حیطه شایستگی حرفه ای وجود داشت (05/0<p).
نتیجهگیری: براساس نظر دانشجویان مورد پژوهش، استاد مؤثر بالین باید از ویژگیهای هر سـه حیطـه بررسـی شـدهبرخوردار باشد، ولیکن حیطه مهارتهای ارتباطی به عنوان مهم ترین حیطه از ویژگیها شناخته شده است، بنابراین اسـاتید مـؤثر بالینی باید به ارتقای مهارت های ارتباطی خود بیافزایند.

کلید واژه ها: آموزش، نظر دانشجویان، استاد بالینی، گیلان

تاریخ دریافت: 4/11/1392 تاریخ پذیرش: 17/3/1393

– مربی، فوق لیسانس پرستاری، دانشگاه علوم پزشکی گیلان، رشت، ایران
– استادیار، دکتری آموزش پرستاری، دانشگاه علوم پزشکی گیلان، رشت، ایران (نویسنده مسؤول)
[email protected] :پست الکترونیکی
– مربی، فوق لیسانس آموزش بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی گیلان، رشت، ایران
مقدمه

پرس تاری حرف ه ای اس ت عمل ی (1) و دان شجویان پرسـتاری بـیش از 50% وقـت خـود را بـه یـادگیری بـالینی می گذرانند (2) از آنجا که دانشجو در این حیطه با نگرشهـ ا، ارزشها و هنجارهای حرفه مواجه می شـود، آمـوزش بـالینینقش مهمی را در شکلگیری هویت حرفهای ایفا می کند بـهطوری که برخی صاحب نظران آموزش بـالینی را مهـم تـرینمؤلفه آموزش حرفـهای مـی داننـد . آمـوزش بـالینی تعـاریفمتعددی دارد ولی در بهترین تعریف ، Benor وLeviyof از قـول McCabe آمـوزش بـالینی را بـه »قلـب آمـوزش حرفهای« تعریف می کنند (3). آموزش بالینی از چنان اهمیتیبرخوردار است که William Osler در 100 سـال پـیشگفت: »پزشکی در بالین بیمار یاد گرفته می شود نه در کلاسدرس« (4). امروزه مخاطبین این جمله کلیه مشاغل پزشـکیهستند که در محیط های بالینی آموزش می بینند.
اغلب محققین آموزش بـالینی را فرآینـدی پیچیـدهمی داننـد (5و6)، و فاکتورهـای مختلفـی همچـون محـیطبالینی، پرستاران و پرسـنل شـاغل در بیمارسـتان، نـسبتاستاد به دانشجو و دیگر مـوارد را در آن مـؤثر دانـست ه انـد .
Finucane و همکاران بیان می کنند، کیفیت آموزش دردانشکده های گروه پزشکی تحت تأثیر سه عامـل اساسـیدانشجو، استاد و برنامهریـزی آموزشـی اسـت (7)، ولـیکنبراسـاس مطالعـات مختلـف، مهـ متـرین نقـش را اسـاتید درآموزش بالینی به عنوان پیونددهنده تئوری و عمـل ایفـامی نمایند و استاد بالینی عنصر بنیادین در فرآینـد آمـوزشبالین تلقی شـده و از او بـه عنـوان مهـره بـسیار مهـم دربرنامهریزی و کسب تجـارب بـالینی یـاد مـی شـود (8و9).
Oyeyemi بیان می کند بـی تردیـد یکـی از مهـم تـرینعوامل مؤثر بر آموزش بالین، اساتید بـالینی و کیفیـت کـار آنهاست، بازده یادگیری دانشجویان در حین کارآموزی بهرفتار اساتید بالین بر می گردد. یـادگیری بـالینی زمـانی بـهحداکثر خود می رسد که دانـشجو در ابتـدا از اسـتاد بـالینیخود الهام گرفته، انگیزه لازم برای یـادگیری را دریافـت وسپس به او آموزش داده شود (10). علی رغم نقش اساسـی استاد بالین، Buchel و Edwards بر ایـن عقیـده انـد ، »هنوز در رابطه با ویژگیهای یک استاد بالینی مؤثر، بـینمحققین اتفاق نظر وجود ندارد« (11).
Benor در یکی از قدیمی ترین مطالعـات، دیـدگاهدانشجویان پرسـتاری در خـصوص اسـتاد بـالینی مـؤثر رابررسی کرد . در این مطالعه 179 دانـشجوی سـال سـوم و چهـارم پرسـتاری در یـک نمون ه گیـری در دسـترس ب ه پرسشنامه محقق ساخته پاسخ دادهاند. ویژگیهـ ای اسـتادبالینی در پنج حیطه مهارتهای آموزشی، شایـستگیهـ ای پرستاری، ارزشـیابی دانـشجویی، ارتباطـات بـین فـردی وویژگیهای شخـصیتی مـورد پرسـش قـرار گرفـت. او درمطالعه خود به این نتیجه رسید که هرچند واحدهای مـوردپژوهش همه خصوصیات فوق الذکر را از جمله ویژگیهای استاد مؤثر بالینی می دانستند لکن شایستگیهای پرستاریو ارتباطات بین فردی بـیش از سـایر مـوارد مـورد تأکیـددانشجویان بوده است (3).
خادمی و همکاران در بررسی نظـ رات دانـشجویان درخصوص مربی بالینی ایدهآل در یک مطالعه توصـیفی بـا 91 دانشجوی پرستاری سال آخر به ایـن نتیجـه رسـیدند کـه درحیطه ویژ گیهای فردی احترام گذاشتن به دانشجو و ارتبـاطدرست با دانشجویان از مهم ترین ویژ گی اشاره شده اسـت. در حیط ه روش اداره ک ارآموزی، بی شترین نظ ر مواف ق را ب رپاسخگو بودن به دانشجو ذکر نموده، و نیز در حیطه ارزشیابیفراگیران، رعایت عدالت در ارزشیابی را بیان نموده اند (12).
راد و همکاران به منظور بررسی دیـدگاه دانـشجویاندر خـصوص ویژگـی اسـتاد مـؤثر بـالینی، در یـک مطالعـه توصیفی با توزیع پرسشنامه محقق سـاخته بـین 120 نفـر ازدانشجویان پر ستاری و مامایی با نمونهگیری در دسترس بـهایــن نتیجــه رســیدند کــه واحــدهای مــورد پــژوهش بــه»شایستگی بالینی « بیش از سایر خصوصیات اشاره داشـته ودر این حیطه دانش علمی استاد و انتقال مناسب به دانـشجودر محیط کارآموزی بیشتر مورد تأکید قرار گرفته است (13).
1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:38 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:38 +0330 on Wednesday October 11th 2017

1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:38 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:38 +0330 on Wednesday October 11th 2017

نظری در یک مطالعـه کیفـی در خـصوص عوامـلمؤثر بر شایستگی مدرس بالینی بیان می کنـد ، عـلاوه بـرخصوصیات فردی، عوامل برونی مختلفی وجود دارنـد کـهبر شایستگی اساتید بالینی تـأثیر مـی گذارنـد ، از آن جملـهبرانگیزاننده بودن محیط آموزشی، خصوصیات فراگیـران و مدیریت آموزش را نام می برد که در این طبقه به قـوانین و مقررات خـشک آموزشـی و زیـاد بـودن حجـم واحـدهایدرسی و وظایف آموزشی استاد بالینی اشاره شـده اسـت. و صراحتاً بیان شده است که، به دلیل نیاز به مدرس بـالینی،انتخاب اساتید بیشتر برای پرکردن بخش است نه براساس شایستگی های حرفه ای و تخصصی مربی (14).
Tamara (2005) در مطالعــه ای دیــدگاه بــین رزیدنتهای بیمارستان و اعضای هیأت علمـی دانـشگاه رادر مورد ویژگیهای استاد بالینی مؤثر مقایـسه کـرد. او بـاتوزیع 179 پرسشنامه محقق ساخته پـانزده ویژگـی مـوردنظر را بین دو گروه به مقایـسه گذاشـت و در نهایـت سـهویژگی شایستگ یهای بالینی ، عدم تبعـیض و مـدل نقـش (Role Model) را از جمله خصوصیات کاملاً مـ شترک بین دو گروه به عنـوان ویژگـیهـ ای اسـتاد بـالینی مـؤثر معرف ی ک رد. در نهای ت دی دگاه پزش کان در خ صوصیادگیری بالینی را چنین بیان می کند که ، آموزش بهتـر درمحیط کارآموزی، به یادگیری بهتر تعبیـر شـده و در واقـعاین مسأله به مراقبت بهتر بیمار منجر خواهد شد (15).
Al-Qahtani در بررسی خصوصیات یک مدرسخوب بالینی یرسشنامه خودساختهای را بین 85 دانـشجویسال چهارم رشته هـای گـروه پزشـکی و نیـز 36 مـدرسبالینی توزیع کرد . این خصوصیات در 25 آیـتم و در چهـارحیطه؛ حرف ه ای، مهار تهای تدریس، ویژگیهای شخـصیو اجتماعی طرح ریزی شده بـود. هرچنـد واحـدهای مـوردپژوهش همه ویژگیهای مطرح شده در چهار حیطه را بـ ه عنوان ویژگ یهای مدرس خوب بالینی ضروری می دانستند ولیکن به خصوصیات حرفـهای و شخـصی اسـاتید بـالینیتأکید بیشتری داشته اند (16).
همان طور که ذکر شد آموزش بالین اهمیت ویژهای در آموزش حرفـه دارد، و مهـم تـرین عنـصر در یـادگیریبالینی نیز استاد بالین می باشد. در حال حاضر آموزشهـ ای بالینی موجود، توانایی لازم بـرای احـراز لیاقـت و مهـارتبالینی را به دانشجو نمی دهند، اغلب فارغ التحصیلان جدیدپرستاری و مامایی علیرغم پایه نظری قوی از مهارتهای بالینی مناسب برخوردار نیستند و انتقاد از دانشکده ها مبنـیبر این که آموزش بالینی توأم بـا مـشکلاتی همـراه بـودهاست همواره شنیده می شـود (14-12). همچنـین لـک درمطالعه خود بیان می کنـد ، اکثـر دانـشجویان نارضـایتی از کارآموزی خود را به عدم رضایت از عملکرد مربـی بخـشنسبت می دهنـد و بیـان مـی کننـد کـه مربیـان بـالینی ازویژگیهای مناسـب آموزشـی برخـوردار نیـستند (17). بـهجهت تعیـین ویژگـیهـ ای اسـتاد بـالینی مـؤثر از دیـدگاهدانشجویان که همواره در تعامل مستقیم با استاد، و ذینفـعاصلی در آموزش بـالین مـی باشـند مط العـهای بـه منظـور بررسی دیـدگاه دانـشجویان سـالهـ ای آخـر پرسـتاری ومامایی در این خصوص انجام شده است. طبیعتاً، مـشارکتدادن نظرات دانشجویان در انتخاب اساتید بـالینی مـؤثر وجلب رضای ت آنـان در محـیطهـای کـارآموزی، مـی توانـدانتقادات را کاسته و باعث بهبود در آموزش بالین شود.

روش مطالعه

این مطالعه توصیفی- تحلیلی به صورت مقطعـی و در سالهای تحصیلی 92-91 در دانشگاه علوم پزشکی گـیلانانجـام شـده اسـت. جامعـه پژوهـشی ایـن مطالعـه را کلیـه دانشجویان شاغل بـه تحـصیل تـرم هـای پـنجم تـا هـشتمرشته های پرستاری و مامـایی دانـشکده پرسـتاری مامـایی وپیراپزشـکی شـرق گـیلان تـشکیل مـی دهنـد. معیـار ورود، دانشجوی پرستاری یا مامایی شاغل به تحصیل و حداقل ترمپنجم کارشناسی ، و در مقابل دانشجویان میهمـان، انتقـالی ومشروطی نیز از جمله معیار خروج از مطالعه بودند. تعـداد 105 نفر از دانشجویان در یک نمونه گیـری در دسـترس اقـدام بـهتکمیل پرسشنامه کردهاند، این تعداد با سطح اطمینان 95% و دقت 10% و بـا انحـراف معیـار 5/0 کـه در مطالعـات قبلـیمحاسبه شده بود تقریباً 95 نفر تخمین زده شد و تعداد 10 نفر نیز به حجم نمونه محاسبه شده اضافه شده است.
اب زار گ ردآوری اطلاع ات، پرس شنامه ای ب ود ک ه براساس مطالعات انجام شده، بررسی متون، کتب و مقـالاتآنلاین اینترنت و نیز استفاده از ابـزار خـادمی و همکـاران و همچنین راد و همکاران، به منظور تعیین ویژگ یهای مربـیبالینی مؤثر از دیدگاه دانشجویان پرستاری و مامایی طراحـی شــد (12و13). ایــن پرســشنامه عــلاوه بــر مشخــصاتدموگرافیک واحدهای مورد پژوهش، مشتمل بر 47 گویه درسه حیطه از ویژگیهای اسـتاد مـؤثر بـالین بـود. در حیطـهشایستگیهای حرف های 25 گویه -مهارتهای ارتبـاطی، 10 گویه و – ویژگ یهای شخصیتی استاد مـؤثر بـالین را در 15 گویه با مقیاس لیکرت شش قسمتی با عبارات اهمیت ندارد،خیلی کم، کم، متوسط، زیاد و خیلی زیاد بررسی می کرد، بـ ه طوری که عدد 6 به عبارت »خیلی زیاد « تعلـق مـی گرفـت .
1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:38 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:38 +0330 on Wednesday October 11th 2017

اعتبار ابزار از طریق اعتبار محتوی و اعمال نطرات 10 نفر ازاعـضای هیـأت علمـی دا نـشکده هـای پرسـتاری و مامـاییدانشگاه علوم پزشکی گیلان بـا سـابقه آمـوزش بـالین، بـهجهت اصلاح و بازنگری آن استفاده گردید. پایایی پرسشنامهدر یک مطالعه راهنما با 20 دانشجوی پرستاری و مامایی به روش همبستگی درونی و استفاده از ضریب آلفـای کرونبـاخ(86/0 =α) مورد تأیید قرار گرفت. برای جمـع آوری داده هـاضمن هماهنگی با حوزه آموزش دانشکده، پس از توضیح بهدانشجویان در خصوص اهـداف پـژوهش و کـسب رضـایت تلــویحی آن هــا، پرســشنامه در اختیــار آنــان بــه روشخودگزارش دهی، قرار گرفته و پس از تکمیل، بـه پژوهـشگربرگشت داده شد. اصول بیست و شش گانه کمیته کـشوریاخـلاق در پـژوهش هـ ای علـوم پزشـکی همـواره در طـول تحقیق م ورد توجه محققین قرار گرفته هرچند ضرر مـادی ومعنوی برای شرکتکننـدگان در ایـن تحقیـق مطـرح نبـودولیکن به دانشجویان اطمینان داده شـد اطلاعـات تکمیلـیپرسشنامه کاملا ً محرمانه ، فاقد نام و فقط بـه منظـور آنـالیزآماری و تهیه مقاله علمی در اختیار محققین قرار می گیـرد وداده ها در فایلی که فقط محققـین اصـلی بـه آن دسترسـیداشته باشـند حفـظ و بعـد از تهیـه مقالـه علمـی بـه روشمقتضی معدوم خواهند شد.

اطلاعات جمع آوری شده در قالب نـرم افـزار آمـاری
SPSS v.16 و ب ا اس تفاده از آزم ون ه ای توص یفی شاخصهای مرکزی و پراکندگی آمـار و همچنـین آزمـونتحلیلـی Repeated Measurement Test و بـا سطح معناداری 05/0<p آنالیز شده است.

یافتهها

میانگین سنی واحدهای مورد پـژوهش 4/1±2/21 سال و (8/84%) 89 نفر زن و (2/15%) 16 نفر مرد بودنـد.
(8/64%) 68 از دانــشجویان رشــته پرســتاری و میــانگین معدل سال تحصیلی قبلی آنهـا 1/1±2/16 بـوده اسـت. یافته ها در دو جدول در ابتدا، برجـسته تـرین ویژگـیهـ ای استاد بالینی مؤثر از دیدگاه دانـشجویان در هـر حیطـه بـهشرح جدول شماره 1 و در ادامه توزیـع نظـرات واحـدهایمـورد پـژوهش، میـانگین و انحـراف معیـار دیـدگاه کلـی دانشجویان در خصوص سه حیطـه از ویژگـیهـ ای اسـتاد بالین ی مؤثر در جدول شماره 2 نشان داده شده است.
جدول 1- توزیع میانگین و انحراف معیار نظرات دانشجویان مورد پژوهش در رابطه با برجسته ترین خصوصیت در هر حیطه از ویژگی های استاد بالینی مؤثر
معناداری میانگین و انحراف معیار برجسته ترین ویژگیهای مربی مؤثر حیطه ها
p=0/56 5/58±0/69 داشتن تسلط کافی در انجام کارهای بالینی شایستگی حرفه ای

5/71 ±/63 رعایت احترام به دانشجویان مهارت ارتباطی
5/68±0/61 داشتن اعتماد به نفس بالا ویژگی های شخصیتی

جدول 2- توزیع میانگین و انحراف معیار نظرات دانشجویان مورد پژوهش در رابطه با سه حیطه از ویژگی های استاد بالینی مؤثر
توزیع نظرات
ویژگی استاد کم متوسط زیاد میانگین و انحراف معیار سطح معناداری
348216-333106

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

  • 1

دیدگاهتان را بنویسید